کشیدن دندان

کشیدن دندان از درمان هایی است که مراجعین به دندانپزشکی سعی می کنند سمت آن نروند. این درمان با اضطراب و نگرانی همراه است و افراد میلی به انجام آن ندارند. با این همه، اگر دندان به دلیل پوسیدگی، شکستگی، عفونت شدید یا دیگر مشکلات قابل حفظ نباشد، کشیدن آن از گسترش مشکلات و آسیب های جدی به بافت اطراف جلوگیری می کند.

در کلینیک دندانپزشکی دریای نور، قبل از انجام هر کاری، شرایط دندان و بافت های اطراف آن بررسی می شود. در صورتی که روش های درمانی دیگری برای حفظ دندان وجود داشته باشد، آن روش در اولویت قرار می گیرد. حتی در صورتی که کشیدن دندان ضروری باشد، روش مناسب آن با توجه به وضعیت دندان، شرایط استخوان، لثه، موقعیت ریشه و وضعیت عمومی بیمار انتخاب می شود.

کشیدن دندان چیست؟

کشیدن دندان (Tooth Extraction) یا اگزودنتیا، یک روش دندان پزشکی برای خارج کردن دندان از حفره استخوانی آن در فک است. این درمان ممکن است به صورت کشیدن ساده یا به روش جراحی انجام شود.

کشیدن دندان معمولا زمانی توصیه می شود که امکان حفظ دندان با درمان هایی مانند ترمیم، درمان ریشه یا سایر روش های محافظه کارانه وجود نداشته باشد، یا حفظ دندان به تشخیص دندان پزشک به صلاح بیمار نباشد.

چه زمانی باید دندان را کشید؟

تصمیم برای کشیدن دندان به شرایط هر فرد بستگی دارد و تنها بر اساس ظاهر دندان یا وجود درد گرفته نمی شود. دندان پزشک با معاینه و در صورت نیاز بررسی رادیوگرافی، میزان آسیب و امکان حفظ دندان را ارزیابی می کند.

پوسیدگی یا آسیب شدید دندان

زمانی که پوسیدگی دندان به اندازه ای باشد که بخش های زیادی از ساختار کلی دندان از بین رفته و امکان ترمیم مناسب برای وجود نداشته باشد، امکان دارد که کشیدن دندان توصیه شود.

برای مثال، اگر شکستگی دندان تا زیر خط لثه ادامه پیدا کرده باشد یا بخش باقی مانده دندان و ریشه برای بازسازی مناسب نباشد، درمان های محافظه کارانه ممکن است نتیجه قابل قبولی نداشته باشند.

همچنین ممکن است دندانی که قبلا درمان ریشه شده است، دوباره دچار عفونت یا پوسیدگی شود. در چنین شرایطی ابتدا امکان درمان مجدد ریشه یا سایر روش های حفظ دندان بررسی شده و اگر دندان قابل نگهداری نباشد، کشیدن آن در نظر گرفته می شود.

بیماری پیشرفته لثه

در بیماری شدید لثه، بافت ها و استخوان نگهدارنده دندان ممکن است به میزان قابل توجهی از بین بروند. در نتیجه دندان ممکن است لق شود و پیش آگهی مناسبی برای حفظ نداشته باشد.

اگر دندان به دلیل از دست رفتن شدید بافت های نگهدارنده قابل حفظ نباشد، ممکن است کشیدن آن توصیه شود.

نیاز به درمان ارتودنسی و وجود ازدحام دندانی

در برخی بیماران، فضای موجود در فک برای قرارگیری مناسب تمام دندان ها کافی نیست. در چنین شرایطی، متخصص ارتودنسی ممکن است برای ایجاد فضای مناسب و دستیابی به نتیجه بهتر، کشیدن یک یا چند دندان را توصیه کند.

این تصمیم باید بر اساس معاینه و طرح درمان ارتودنسی گرفته شود و کشیدن دندان صرفا به دلیل وجود ازدحام دندانی همیشه ضروری نیست.

دندان اضافی یا نهفته

گاهی یک دندان اضافی در فک وجود دارد یا دندانی به دلیل کمبود فضا نمی تواند مسیر طبیعی رویش خود را طی کند. در این شرایط، بسته به موقعیت دندان و تاثیر آن بر دندان های مجاور، ممکن است کشیدن آن ضروری باشد.

باقی ماندن دندان شیری

اگر دندان شیری در زمان مناسب نیفتد و مانع رویش دندان دائمی شود، دندان پزشک یا متخصص ارتودنسی ممکن است کشیدن آن را توصیه کند. هدف از این درمان، کمک به رویش صحیح دندان دائمی و جلوگیری از ایجاد مشکلات بیشتر در نظم دندان ها است.

انواع کشیدن دندان

کشیدن دندان به طور کلی به دو روش اصلی صورت می گیرد:

کشیدن ساده دندان

در کشیدن ساده، کار دندانپزشک راحت تر است. چرا که بخش های قابل مشاهده در دهان وجود دارد و متخصص می تواند با استفاده از ابزارهای مخصوص به آن دسترسی پیدا کند.

در این روش ابتدا اطراف دندانی که قرار است کشیده شود بی حس می شود و سپس دندان با ابزارهای مناسب به تدریج از بافت های اطراف جدا و از حفره دندان خارج می شود. میزان فشار و تکنیک مورد استفاده برای خارج کردن دندان، به تعداد ریشهها، شکل دندان، وضعیت لثه و شرایط اطراف ان بستگی دارد.

کشیدن دندان به روش جراحی

در موقعیتهایی دسترسی به دندان سخت باشد و بخش های زیادی از آن مشخص نباشد، مثل عقل نهفته یا دندان هایی که بخش زیادی از تاج آن شکسته باشد، ممکن است کشیدن دندان را به روش جراحی انجام دهند.

در این روش ممکن است لازم باشد برای دسترسی بهتر به دندان، برش کوچکی در لثه ایجاد شود. در برخی موارد نیز دندان به چند قسمت تقسیم می شود تا بتوان آن را با آسیب کمتر به بافت های اطراف خارج کرد.

کشیدن جراحی لزوما به معنای درمان پیچیده یا خطرناک نیست؛ بلکه نوع تکنیک بر اساس وضعیت دندان انتخاب می شود.

توجه به این نکته مهم است که کشیدن دندان آخرین راه حل در نظر گرفته می شود که هیچ روش درمانی قابل قبول دیگری نمی تواند دندان را نجات دهد. دندانپزشکان برای حفظ عملکرد و زیبایی دهان و دندان تا حد امکان حفظ دندان های طبیعی را در اولویت قرار می دهند.

کشیدن دندان چگونه انجام می شود؟

در کلینیک دریای نور، فرایند کشیدن دندان برای هر بیمار متفاوت است، اما به طور کلی شامل چند مرحله اصلی می شود.

1. معاینه و بررسی وضعیت دندان

دندانپزشک متخصص در وهله اول وضعیت دندان، لثه و بافت های اطراف را بررسی می کند. معمولا برای بررسی تعداد و شکل ریشهها، ارتباط دندان با ساختارهای مهم و وضعیت استخوان نیاز به تصویربرداری رادیوگرافی است.

2. بی حسی

برای جلوگیری از احساس درد، معمولا از بی حسی موضعی استفاده می شود. در طول درمان، بیمار ممکن است فشار یا حرکت دندان را احساس کند، اما نباید درد قابل توجهی داشته باشد.

کشیدن دندان یک پروسه دردناک است؛ به همین خاطر قبل انجام این کار از بی حسی موضعی استفاده می شود. بیمار ممکن است در طول درمان فشار یا حرکت دندان ها را احساس کند، ولی نباید درد قابل توجهی حس کند. برای بیمارانی که اضطراب شدید دارند یا شرایط درمانی خاص وجود داشته باشد، روشهای کنترل اضطراب و آرامبخش هم ممکن است با تشخیص پزشک مورد بررسی قرار گیرد.

3. خارج کردن دندان

خارج کردن دندان در روش های مختلف انجام می شود و به نوع کشیدن دندان بستگی دارد. در کشیدن های ساده، دندان فقط با ابزار مخصوص از حفره خارج می شود. در کشیدن هایی که به جراحی نیاز دارد، ممکن است نیاز باشد که بافت لثه به صورت محدود کنار زده شود. گاهی برداشتن مقداری از استخوان یا تقسیم دندان در دستور کار قرار بگیرد.

4. کنترل خونریزی و مراقبت از محل کشیدن

آخرین مرحله کشیدن دندان، بررسی مخل درمان و کنترل خون ریزی انجام می شود؛ در صورت نیاز، بخیه هم زده می شود.سپس دستورالعمل های لازم درباره مراقبت از محل کشیدن، تغذیه، بهداشت دهان و کنترل درد به بیمار ارائه می شود.

آیا استفاده از لیزر در کشیدن دندان موثر است؟

لیزر در برخی از درمان های دندانپزشکی، مانند کشیدن دندان، به عنوان یک ابزار کمکی شناخته می شود. اما کشیدن دندان با لیزر به این معنی نیست که فرآیند کشیدن دندان تنها با لیزر انجام شود؛ در این مدل درمان همچنان، از ابزارهای معمول کشیدن دندان استفاده می شود.

در برخی شرایط، از لیزرهای دندان پزشکی برای درمان بافت نرم، کنترل برخی مشکلات بافتی و در بعضی پروتکل ها برای کمک به مدیریت درد و التهاب پس از درمان استفاده می شود. میزان اثربخشی لیزر به نوع دستگاه، تنظیمات آن، نوع درمان و شرایط بیمار بستگی دارد.

بنابراین نمی توان به صورت قطعی گفت که لیزر در تمام موارد کشیدن دندان باعث بی درد شدن تزریق بی حسی، توقف خونریزی یا جلوگیری از عفونت می شود. استفاده از لیزر باید بر اساس تشخیص دندان پزشک و شرایط درمان انجام شود.

مراقبت بعد از کشیدن دندان

مراقبت های بعد از کشیدن دندان نقش مهمی در تشکیل لخته خون و بهبود محل درمان دارند. رعایت توصیه های دندانپزشک می تواند احتمال بروز برخی عوارض را کاهش دهد.

بهتر است در ساعات اولیه بعد از کشیدن دندان این مراقبت ها انجام شود:

• گاز استریل قرار داده شده روی محل را طبق دستور دندان پزشک فشار دهید.
• تا چند ساعت از شستشوی شدید دهان و تف کردن مکرر خودداری کنید.
• محل کشیدن دندان را با زبان یا دست تحریک نکنید.
• از مصرف غذا و نوشیدنی بسیار داغ در ساعات ابتدایی خودداری کنید.
• در صورت توصیه پزشک، برای کاهش تورم از کمپرس سرد روی صورت استفاده کنید.
• فعالیت های شدید بدنی را در روز اول محدود کنید.
• از استعمال دخانیات و هر وسیله ای که نیاز به پک زدن داشته باشد خودداری کنید.

تغذیه بعد از کشیدن دندان

توصیه تقریبا تمامی دکترها این است که در روزهای ابتدایی پس از کشیدن دندان، بهتر است که غذاهای نرم و نسبتا خنک یا نهایتا ولرم مصرف شود. پوره سیب زمینی، ماست، تخم مرغ و غذاهای مشابه از گزینه های مناسب برای این دوران هستند.

غذاهای بسیار داغ، سفت، ترد یا تند ممکن است محل درمان را تحریک کنند. همچنین بهتر است تا زمان بهبود اولیه از استفاده از نی خودداری شود، زیرا ایجاد مکش می تواند به تشکیل یا حفظ لخته خون آسیب بزند.

مسواک زدن بعد از کشیدن دندان

معمولا مسواک زدن را می توان بعد از فردای کشیدن دندان انجام داد ولی باید احتیاط لازم را رعایت نمایید. مسواک نباید مستقیما روی محل دندان یا بخیه کشیده شود. پس از گذشت زمان و طبق دستور دندانپزشک، شستوشوی ملایم دهان با آب نمک ولرم نیز ممکن است توصیه شود.

حفره خشک یا درای ساکت

حفره خشک (Dry Socket) یکی از عوارض شناخته شده پس از کشیدن دندان است که در آن لخته خون تشکیل شده در محل کشیدن از بین می رود یا به اندازه کافی تشکیل نمی شود.

حفره خشک یا Dry Socket یکی از شناخته شده ترین عوارض پس از کشیدن دندان است. این مشکل زمانی ایجاد می شود که لخته خون تشکیل در محل کشیدن از بین می رود، یا به اندازه کافی تشکیل نمی شود. در این شرایط معمولا چند روز پس از کشیدن دندان، درد افزایش شدید پیدا می کند و ممکن است به نواحی اطراف نیز انتقال یابد. حفره خشک بیشتر در کشیدن هایی که نیاز به جراحی دارند، یا جراحی دندان عقل دیده می شود.

درمان معمولا با شستشو و پانسمان مناسب محل توسط دندان پزشک انجام می شود و هدف اصلی، کنترل درد و فراهم کردن شرایط مناسب برای بهبود است.

سیگار کشیدن، ایجاد مکش در دهان و دستکاری محل کشیدن می تواند احتمال بروز این عارضه را افزایش دهد.

آسیب عصبی

آسیب به عصب یکی از عوارض نسبتا نادر برخی کشیدن های دندان، به ویژه دندان عقل پایین با موقعیت خاص است.

اگر ریشه دندان به عصب های مهم فک نزدیک باشد، احتمال ایجاد تغییرات حسی مانند بی حسی، گزگز یا تغییر حس در لب، چانه یا زبان وجود دارد. به همین دلیل در موارد پرخطر، بررسی دقیق تصاویر رادیوگرافی پیش از درمان اهمیت زیادی دارد.

بسیاری از اختلالات حسی موقت هستند و ممکن است با گذشت زمان بهبود پیدا کنند، اما در صورت ماندگاری علائم، ارزیابی تخصصی ضروری است.

خونریزی بعد از کشیدن دندان

مقداری خونریزی یا تراوش خون در ساعات ابتدایی پس از کشیدن دندان طبیعی است. تشکیل لخته خون در محل کشیدن، یکی از مراحل مهم شروع روند ترمیم است.

برای کنترل خونریزی معمولا باید طبق دستور دندان پزشک روی گاز استریل قرار داده شده در محل، فشار مناسب ایجاد شود. تف کردن مکرر، شستشوی شدید دهان، مصرف نوشیدنی های داغ و فعالیت شدید می تواند خونریزی را بیشتر کند.

اگر خونریزی شدید باشد یا با وجود رعایت توصیه های پزشک ادامه پیدا کند، باید با دندان پزشک یا جراح تماس گرفته شود.

جای دندان کشیده شده چه چیزی بگذاریم؟

پس از درمان کشیدن دندان، جایگزین کردن دندان از دست رفته، تنها یک مسئله مربوط به زیبایی نیست. خالی ماندن فضای دندان، بسته به محل دندان و شرایط فرد مشکلات مختلفی در جویدن، دندان های مجاور و نظم دندان ها تاثیر بگذارد.

انتخاب روش جایگزینی باید بر اساس تعداد دندان های از دست رفته، وضعیت استخوان و لثه، سلامت دندان های مجاور، شرایط عمومی بیمار و بودجه درمان انجام شود.

ایمپلنت های دندانی

ایمپلنت یکی از روش های رایج برای جایگزینی دندان از دست رفته است. در این روش، یک پایه ایمپلنت که معمولا از تیتانیوم ساخته می شود، در استخوان فک قرار می گیرد و پس از طی دوره لازم برای اتصال با استخوان، روکش دندان روی آن قرار داده می شود.

ایمپلنت می تواند از نظر عملکرد و ظاهر، جایگزینی مناسبی برای دندان از دست رفته باشد و برخلاف بریج، برای حمایت از خود دندان مصنوعی لزوما به تراش دندان های مجاور نیاز ندارد.

با این حال، مناسب بودن ایمپلنت به وضعیت استخوان، لثه و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و گاهی پیش از کاشت ایمپلنت به درمان های آماده سازی مانند پیوند استخوان یا سینوس لیفت نیاز است.

بریج دندان

بریج دندان می تواند برای جایگزینی یک یا چند دندان از دست رفته استفاده شود. در بریج های متداول، دندان مصنوعی به دندان های مجاور متصل می شود. برخلاف ایمپلنت،این روش معمولا به جراحی کاشت پایه نیاز ندارد، اما در بسیاری از موارد نیازمند آماده سازی دندان های پایه است. انتخاب بریج یا ایمپلنت باید توسط پزشک متخصص، پس از بررسی شرایط دندان های مجاور و استخوان انجام شود.

پروتز متحرک

پروتزهای متحرک می توانند برای جایگزینی چند دندان یا در برخی موارد تمام دندان های یک فک استفاده شوند. پروتزهای جزئی برای جایگزینی بخشی از دندان ها و پروتز کامل برای جایگزینی تمام دندان های یک فک کاربرد دارند.

فلیپر دندان

فلیپر یک نوع پروتز متحرک موقت است که می تواند برای پر کردن فضای دندان از دست رفته، به ویژه در ناحیه قابل مشاهده لبخند، استفاده شود. این وسیله معمولا یک راه حل موقت محسوب می شود و ممکن است تا زمان آماده شدن درمان اصلی مانند ایمپلنت یا بریج مورد استفاده قرار گیرد.

پر کردن جای خالی دندان کشیده

سخن آخر

کشیدن دندان زمانی انجام می شود که دندان به دلایل مختلف قابل حفظ نباشد یا ادامه نگهداری آن برای سلامت دهان و دندان مناسب نباشد. پیش از تصمیم گیری برای کشیدن دندان، بررسی دقیق وضعیت دندان و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می شود تا مناسب ترین روش درمان مشخص شود.

در کلینیک دندان پزشکی دریای نور، تلاش می شود تا در صورت امکان دندان طبیعی حفظ شود و در مواردی که کشیدن دندان ضروری است، درمان با توجه به شرایط دندان و وضعیت بیمار برنامه ریزی شود. پس از کشیدن دندان نیز گزینه هایی مانند ایمپلنت، بریج و پروتزهای دندانی می توانند برای جایگزینی دندان از دست رفته مورد بررسی قرار گیرند.

پرسش های متداول درباره کشیدن دندان

1. آیا کشیدن دندان درد دارد؟
   کشیدن دندان معمولا با بی حسی موضعی انجام می شود و بیمار نباید در طول درمان درد قابل توجهی احساس کند. با این حال، احساس فشار و کشش طبیعی است. پس از از بین رفتن اثر بی حسی نیز ممکن است مقداری درد و ناراحتی وجود داشته باشد که معمولا با داروهای تجویز شده قابل کنترل است.
2. کشیدن دندان چقدر طول می کشد؟
   مدت زمان درمان به نوع دندان، تعداد ریشه ها، وضعیت دندان و ساده یا جراحی بودن کشیدن بستگی دارد. کشیدن یک دندان ساده ممکن است زمان کوتاهی نیاز داشته باشد، در حالی که کشیدن دندان نهفته یا شکسته ممکن است طولانی تر باشد.
3. جای دندان کشیده شده چه زمانی خوب می شود؟
   بهبود اولیه لثه معمولا طی چند هفته اتفاق می افتد، اما ترمیم و بازسازی استخوان محل کشیدن می تواند مدت بیشتری زمان ببرد. سرعت بهبودی به نوع درمان، محل دندان و شرایط فرد بستگی دارد.
4. بعد از کشیدن دندان چه زمانی می توان غذا خورد؟
   معمولا پس از برطرف شدن اثر اولیه بی حسی و طبق دستور دندان پزشک می توان با غذاهای نرم و ولرم شروع کرد. در ساعات ابتدایی باید از غذاهای داغ و سفت و جویدن در محل کشیدن دندان پرهیز شود.
5. آیا بعد از کشیدن دندان می توان سیگار کشید؟
   خیر، بهتر است تا حد امکان پس از کشیدن دندان سیگار مصرف نشود. سیگار می تواند روند ترمیم را مختل کند و خطر بروز عوارضی مانند حفره خشک را افزایش دهد. مدت زمان دقیق پرهیز باید بر اساس نوع کشیدن و نظر دندان پزشک تعیین شود.
6. چه زمانی می توان بعد از کشیدن دندان مسواک زد؟
   معمولا از روز بعد می توان مسواک زدن را با احتیاط ادامه داد، اما باید از تماس مستقیم مسواک با محل کشیدن دندان و بخیه جلوگیری شود.
7. چه زمانی باید بعد از کشیدن دندان به دندان پزشک مراجعه کرد؟
   اگر خونریزی شدید و مداوم، افزایش درد یا تورم، تب، ترشح چرکی، مشکل در باز کردن دهان، مشکل در بلع یا سایر علائم غیرطبیعی ایجاد شود، باید در اسرع وقت با دندان پزشک تماس گرفت.